هر یک از این عناصر ویژگیهای منحصر به فرد خود را دارند که آشنا شدن با آنها برای درک ویژگیهای منحصر به فرد طبعهای سه گانه ضروری و مقدماتی است. این ویژگیها شامل مفاهیم و کیفیت هایی است که در زیر به آنها اشاره میکنیم.

عنصر خلاء:

ویژگی های منحصر به فرد عنصر خلاء،«خالی» و «تهی بودن» هستند، که کیفیتهای سرد، سبک و خشک را دارا میباشد.

عنصر هوا:

ویژگیهای منحصر به فرد عنصر هوا،«حرکت» و «جریان» هستند، که کیفیتهای سرد، سبک و خشک را دارا میباشد.

عنصر آتش:

ویژگیهای منحصر به فرد عنصر آتش،«گرما» و «استحاله» هستند، و کیفیت های درخشان، روشن و خشک را شامل می شود.

عنصر آب:

ویژگیهای منحصر به فرد عنصر آب،«اتصال» و «با هم بودن» هستند، و کیفیتهای سرد، سنگین و مرطوب را شامل می شود.

عنصر خاک:

ویژگیهای منحصر به فرد عنصر خاک،«ساختار» و «پایداری» هستند، و کیفیتهای با ثبات، پا برجا، سرد، سنگین و خشک را شامل می شود.

در ابتدا آشنا شدن با ویژگیهای عناصر پنج گانه ممکن است برایمان تئوری و ناملموس باشد، اما بعد از آشنا شدن با طبعهای سه گانه، دانستن این ویژگیها، به عمیق تر شدن درک ما در مورد آن طبعها کمک بسیاری می کند.

واتا :

از ترکیب عناصر فضا و هوا تشکیل می شود و بنابراین ویژگی های متحرک، سرد، سبک بودن را داراست و مسئول کلیه حرکتها در بدن است و همچنین در ارتباط با نیروی جان بخش می باشد.

پیتا :

از ترکیب عناصر آتش و آب تشکیل می شود و از ویژگیهایی که از ترکیب این دو عنصر غالب می شود گرما و روشنایی است. همچنین، پیتا از نظر جسمی با هضم و از نظر روانی با فهمیدن در ارتباط است.

کافا :

از ترکیب عناصر آب و خاک تشکیل می شود و بنابراین، ویژگیهای سرد و مرطوب بودن را داراست همچنین ترکیب آب و خاک (گِل) شکل دهنده کافا باعث می شود کافا از نظر جسمی و روانی مسئول ساختار، ثبات، استحکام و اتصال باشد. سنگینی هم از دیگر ویژگیهای آن است که به طور مثال اگر در عدم تعادل باشد میتواند خود را در جسم با وزن زیاد و یا در ذهن با بی انگیزگی، رخوت و مشکل در تفکر دقیق و عمیق نشان دهد.

هر چند با توجه به هدف وبسایت، در نهایت هدف از معرفی با آیورودا، آشنا شدن با خصوصیات روانی هر یک از طبع ها است. اما اشاره به برخی ویژگیهای جسمانی هر طبع، میتواند در نهایت به درک، شناخت و پذیرش بیشتر ما از خودمان منتهی شود.

واتا :

پیکر لاغر (در بعضی موارد خیلی بلند یا خیلی کوتاه)، عضلات کم حجم، کم بنیه، دایم در حرکت، نا آرام، پوست خشک و کدر، مو خشک و تابدار، سرمایی افراطی، دندانهای خاکستری، ناخنها شکننده، اشتها متغیر، خواب سبک، از هوای سرد و باد خوشش نمی آید.

پیتا :

پیکر متوسط، خوش عضله، به آسانی وزن اضافه می کند و از دست می دهد. بدن گرم، رنگ پوست سرخ یا زرد گونه، صورت ککی مکی و یا جوشدار، موی کم پشت یا سفیدی زودرس، دندانها نسبتا زرد، ناخنها سرخ، به آسانی عرق می کند، اشتهای زیاد، خواب سنگین، از هوای داغ و شرجی خوشش نمی آید.

کافا :

پیکر بزرگ، بدن قوی و خوش بنیه، قفسه سینه پهن، به آسانی وزن اضافه می کند ولی به سختی از دست می دهد. متابولیزم آهسته، چشمان درشت، مژگان و موهای انبوه، پوست سفید، سر و مرطوب، دندانهای سفید، ناخنهای قوی، خواب عمیق، حرکات آهسته، صحبت کردن آهسته، در هوای سر و نمدار به او سخت میگذرد.

نکته بسیار مهمی که لازم است به آن اشاره کنم این است که هر یک از ما از ترکیب هر پنج عنصر شکل گرفته ایم و بنابراین هر سه دوشا در ما وجود دارد. اما ممکن است یک یا دو دوشا در ما غالب باشد و در موارد اندکی هر سه دوشا تقریبا برابر باشند. بنابراین همه ما ترکیبی از ویژگیهای ذکر شده هستیم. هر چند به مرور و با یادگیری این دانش، می توانیم دوشایی را که در ما از تعادل خارج شده است را شناسایی و متعادل کنیم.

واتا :

به سرعت مفاهیم را درک می کند اما به همان سرعت هم فراموش می کند. خلاقیت بالایی دارد. هنرمند، تخیل عالی، گاهی بسیار سرگرم کننده گاهی بسیار کم حرف، سخنگوی سریع، برخی بسیار زیاد و برخی بسیار کم حرف میزنند. با اشتیاق، رها کردن اشتیاق!، روال نامرتب، بی صبر، فراموشکار، گوشه گیر، حساس، مشوش، دچار نگرانی و بیخوابی، کمبود اعتماد به نفس، بی تصمیم. دوستدار مسائل تجریدی و فلسفی. حافظه بد.

پیتا :

مفاهیم را خوب میفهمد و تجزیه و تحلیل می کند، در برنامه ریزی خوب است. روال زندگی مرتبی دارد، دوست دارد رهبر باشد و میتواند رهبر خوبی باشد، کنترل گر، کمال گرا، سخن گوی سنجیده، با هوش، حافظه خوب، ذهنی با خاصیت بررسی گرایانه، جاه طلب، نقاد، اشتباهات را نمی بخشد، اهل رقابت، معتاد به کار، سلطه گر، شجاع، منطقی. در تعادل عدالت خواه و در عدم تعادل خشونت ورز است. خشم میتواند هیجانی باشد که بیشتر از بقیه هیجانها تجربه می کند. در هر دو حالت تعادل و عدم تعادل باهوش است، هر چند نحوه استفاده از آن در این دو حالت متفاوت است!

کافا :

مهربان، مادرانه، شیرین و دوست داشتنی، با تحمل، صبور، بخشنده/خسیس ، استقامت بالا، سخنگوی ملایم، عادات روزانه اندک، دنبال کننده خوب، حضور در لحظه خوب، وابستگی زیاد، دلبستگی مادرانه یا احساسی زیاد، حس مالکیت زیاد، دچار افسردگی عمیق می شود، خانواده دوست، با مفاهیم و یادگیری عملی بهتر است. در تعادل مهربان، حمایتگر و بخشنده است و با محبت. در عدم تعادل، چسبنده و وابسته به اشیا، آدمها، مفاهیم و سبک زندگی!

دو نفر با طبعی نزدیک به یکدیگر میتوانند خصوصیات جسمی و روانی بسیار متفاوتی داشته باشند. مثلا دو فرد با واتای غالب میتوانند یکی هنرمند موفق، و دیگری غرق در رویاپردازی و وراجیهای ذهنی باشند. یا می شود یک هنرمند، گاهی خلاق و گاهی در عدم تمرکز و بیقراری باشد. دلیل این مسئله این است کیفیت انرژی ما متفاوت و در نوسان است.

هر یك از دوشاهای واتا، پیتا،‌كافا می توانند با سه كیفیت بروز كنند. این سه صورت یا سه كیفیت را، گونه می نامیم که عبارتند از ساتوا، راجاس و تاماس.

ساتوا

خاصیت آگاهی، روشنایی، شفافیت و در كل خلاقیت و همسویی با طبیعت است، ذهن را با قلب هماهنگ می کند.

راجاس

خاصیت حركت، ‌سازندگی، خواستن و در كل سازندگی طبیعت است، قدرت را در دست منیت می گذارد.

تاماس

خاصیت سكون، آرامش و تاریكی و جهل و در كل نقطه مرگ طبیعت است، قدرت را در دست غریزه می گذارد. در وجود انسان هر سه این گونه ها ضروری هستند ولی در كل ساتوا بیش از راجاس و تاماس لازم است.
رابطه دوشاها و گونه ها به ترتیب زیر خلاصه می شود.

دوشا	ساتوا (ذهن-اصل خالص)	راجاس (شوق-احساسات)	تاماس (تاریکی- سنگینی)
واتا	روشنی، خلاقیت، سبكی	حركات زیاد، عصبی بودن، ترس، اضطراب، تشتت	سردرگمی، نداشتن هدف، عدم تصمیم گیری، غمگینی، غصه خوری، خودكشی
پیتا	دانش، قدرت درك،‌خرد، عدالت	خشونت، رقابت ،‌قدرت طلبی، قضاوت	عصبانیت، تنفر،‌حسادت ، قتل نفس
كافا	عشق،‌بخشندگی، نوع دوستی	خست، وابستگی، طمع، احساس مالكیت	گنگی، جهل، افسردگی، عدم تحرك،‌عدم وجود انگیزه

معمولا انسانهای ساتویک بیماری ندارند، اشخاص راجاسیک بیماری های مربوط به حرکت و فعالیت زیاد دارند و معمولا شرایط خارجی را مسبب بیماری خود می دانند و می خواهند دیگران آنها را درمان کنند و اشخاص تاماسیک بیماری های مزمن و عمیق دارند، معمولا در صدد بهبود نیستند و بیماری خود را بخشی از سرنوشت خود تلقی میکنند.

بنابراین هدف مهم ما میتواند این باشد که بر اساس شناخت طبع خود و عوامل موثر بر عدم تعادل طبع خود بتوانیم سبک زندگی روزانه خود را با دانش و شناخت به گونه ای مدیریت کنیم که کیفیت انرژی ساتویک را بیشتر تجربه کنیم.